Co musisz wiedzieć?

• RPO apeluje o wstrzymanie prac nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
• Projekt przewiduje nowe przesłanki przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody.
• Zmieniane pojęcia mogą znacząco rozszerzyć krąg osób objętych przymusową hospitalizacją.
• RPO ostrzega przed naruszeniem konstytucyjnych praw i wolności obywatelskich.
• Kontrowersje budzi także brak limitów stosowania przymusu bezpośredniego w DPS.

Zastrzeżenia RPO przekazane minister zdrowia

Z opublikowanego w środę komunikatu wynika, że RPO przekazał minister zdrowia Jolancie Sobierańskiej-Grendzie zastrzeżenia do projektu nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i innych ustaw.

• Komunikat Straży Granicznej. Pilne doniesienia z granicy
• Komunikat dla mieszkańców woj. małopolskiego
• Ważny komunikat dla mieszkańców Poznania
• Wyłączenia prądu w Pomorskiem. Ważny komunikat dla mieszkańców
• Polska w pierwszej dwudziestce świata, miliony w nędzy. Druga strona gospodarczego sukcesu
• Skandal w Wodach Polskich. Fikcyjna inwestycja po powodzi została odebrana

Nowa przesłanka przyjęcia do szpitala bez zgody

RPO zwrócił uwagę, że w projekcie resortu zdrowia dodano tzw. przesłankę psychologiczną przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody. Według RPO taka zmiana prowadziłaby do stworzenia zupełnie nowego modelu przyjęć do szpitala. Zaznaczył, że zakłada on trudną do obiektywnego zweryfikowania przez lekarza ocenę zdolności spostrzegania i oceny rzeczywistości oraz kierowania własnym postępowaniem.

Odejście od dotychczasowych przesłanek ustawowych

RPO zaznaczył, że obecnie prawo wymaga łącznego spełnienia przesłanek przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody: przesłanki medycznej (choroby psychicznej) oraz bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta lub życia i zdrowia innych osób. „Nie ma żadnego wyjaśnienia tej fundamentalnej zmiany. Wymagałaby ona precyzyjnego uzasadnienia i analizy skutków regulacji” – napisał RPO.

Rozszerzenie kategorii „zaburzeń psychicznych”

Według RPO kolejna zmiana potencjalnie prowadzi do tego, że niezdefiniowana grupa osób doświadczających szeroko rozumianych zaburzeń psychicznych mogłaby być przymusowo hospitalizowana bez zgody. RPO zwrócił uwagę, że w przepisie w sprawie wnioskowego trybu przyjęcia do szpitala zaproponowano zastąpienie pojęcia „choroba psychiczna” terminem „zaburzenia psychiczne”.

Zdaniem RPO oznacza to znaczące rozszerzenie kręgu osób, które mogą być objęte tym trybem, gdyż pojęcie „zaburzeń psychicznych” ma znacznie szersze znaczenie niż „choroba psychiczna”. Według RPO może to skutkować nadmierną ingerencją państwa w prawo do wolności osobistej i do samostanowienia.

„Zmiana ta, pozbawiona uzasadnienia, rodzi poważne zastrzeżenia konstytucyjne” – zaznaczył RPO.

Przymus bezpośredni w domach pomocy społecznej

Zastrzeżenia RPO dotyczą także zasady stosowania środków przymusu bezpośredniego w domach pomocy społecznej.

Obecnie stosowanie unieruchomienia lub izolacji może trwać w DPS maksymalnie 8 godzin, a dalsze przedłużenie dopuszczalne jest jedynie w warunkach szpitalnych. Projekt rezygnuje z tego ograniczenia, powierzając decyzję o czasie stosowania przymusu lekarzowi, bez jakiegokolwiek limitu i bez merytorycznego uzasadnienia tak daleko idącej zmiany. Rodzi to poważne ryzyko naruszenia standardów ochrony praw tych osób

– napisał RPO.

Kontrola osobista pacjentów psychiatrycznych

Uwagi RPO dotyczą także przepisów o kontroli osobistej. Zaznaczył, że propozycje są wzorowane na regulacjach wywodzących się z ustawy o policji i Kodeksu karnego wykonawczego, ale włączają je jedynie częściowo.

Powoduje to liczne wątpliwości. Tak niekompletna regulacja w istotny sposób ogranicza prawa pacjentów i może prowadzić do nadużyć

– zaznaczył.

Ryzyko niewykonalnych regulacji

Według RPO istnieje realne ryzyko, że przyjęcie projektu doprowadzi do powstania regulacji, które w praktyce będą trudne lub niemożliwe do stosowania, pogłębiając problemy w obszarze ochrony zdrowia psychicznego.

Apel o ograniczenie zakresu nowelizacji

W komunikacie podano, że RPO zwrócił się z prośbą do minister zdrowia o rozważenie wstrzymania dalszych prac nad projektem w zakresie wykraczającym poza niezbędny obszar, który dotyczy archaicznej terminologii stosowanej w przepisach ustawy, a która może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi.

Projekt w sposób nieuzasadniony i nadmierny ingeruje w prawa i wolności obywatelskie

– napisał RPO do minister zdrowia.

Potrzeba kompleksowej reformy psychiatrii

RPO zaznaczył, że konieczność zmiany modelu opieki psychiatrycznej jest bezsporna. Według RPO powinna ona jednak mieć charakter kompleksowy, być poprzedzona rzetelną debatą z udziałem wszystkich zainteresowanych środowisk oraz uwzględniać szczególną wrażliwość materii.

Zastrzeżenia zgłoszone na komisji ekspertów

RPO zgłosił zastrzeżenia do projektu resortu zdrowia 9 grudnia podczas posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego, ale nie zostały one uwzględnione – podano w środowym komunikacie.

Cele projektu Ministerstwa Zdrowia

Jak twierdzi Ministerstwo Zdrowia, zamierza ono zmienić stygmatyzującą terminologię w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego. Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw przekazany w październiku do konsultacji publicznych zakłada także zmianę przepisów o stosowaniu przymusu bezpośredniego.