[Tylko u nas] Prof. Marek Jan Chodakiewicz: Gene Poteat: szpieg dżentelmen

Gene Poteat (1930–2022) był moim kolegą z pracy w The Institute of World Politics (IWP). Ale przede wszystkim był dżentelmenem z amerykańskiego Południa. Zawsze elegancko ubrany, bez bycia ostentacyjnym, mierzył nas i innych swoimi twardymi, lecz dobrymi niebieskimi oczyma.
 [Tylko u nas] Prof. Marek Jan Chodakiewicz: Gene Poteat: szpieg dżentelmen
/ Foto T. Gutry

Gene to również „Q”. Tak przynajmniej lubiłem go przedstawiać. Tak jak w filmie o Jamesie Bondzie, z tym, że nasz „Q” był szefem nowych technologii w CIA. Tak jak większość jego środowiska sprawy wywiadu i kontrwywiadu traktował jako powołanie. Służył sprawie większej niż my sami. Chyba najważniejszą cechą rzucającą się zaraz w oczy była odruchowa dyskrecja charakteryzująca tego wywiadowcę.

Miał nieskazitelne maniery. Nie był gadatliwy. Nauczył się sztuki wymieniania uprzejmości bez widocznego wysiłku, w niewymuszony sposób, który był zupełnie autentyczny, niezakłamany. Nawet wśród bliskich osób, u przyjaciół, którzy zaskarbili sobie jego zaufanie, Gene nie popisywał się gadatliwością. Naturalnie dzielił się rozmaitymi wiadomościami, choćby opowiadał o swoich dzieciach z dumą. Jedna z córek była ekspertką od kontrterroryzmu w Departamencie Sprawiedliwości. Szczególnie lubił uśmiechać się, wspominając o jednej z córek, która była pilotem jak on. Gene uwielbiał latać, tak zresztą jak jego zmarła wcześniej żona, z którą przeżyli w małżeństwie ponad 50 lat.

Skrywał wiele tajemnic swojego fachu, ale właściwie niczym się nie dzielił. Był bardzo dyskretny. Na przykład na temat działalności CIA w Skandynawii w połowie lat siedemdziesiątych opowiedział mi taką historię: „Gdy wracałem samolotem z Norwegii, wylądowałem na fotelu obok Jimmy’ego Cartera. I mu powiedziałem: «Gdy zostanie Pan prezydentem...». Zapamiętał to sobie. Potem mi przypomniał, że nie powiedziałem: «Jeśli zostanie Pan prezydentem», tylko «Gdy zostanie Pan prezydentem»”. „Bardzo intrygujące” – odparłem, ale Gene nigdy nie podzielił się ze mną historią, dlaczego był w Norwegii (oprócz tego, że zrobił malutką aluzję, że była to operacja). Ani nie wspomniał, dlaczego prezydent Carter go potem odszukał. Uważał, że takich rzeczy po prostu się nie mówi. Tajemnica obowiązywała go na zawsze.

Pamiętam, jak rozmawiałem z nim o zdrajcy Edwardzie Snowdenie. Ja uważałem (i dalej tak uważam), że powinniśmy go porwać i postawić przed sądem. Można by poprosić Czeczeńców, aby go porwali z Moskwy do Krakowa, ale nie ma gwarancji, że przeżyje serdeczność kaukaskich górali po drodze do ciepłych uścisków ze strony FBI. Jednak w tym wypadku postanowiłem zagrać adwokata diabła. Przywołałem obronę libertariańską. Snowden chciał tylko wolności i transparentności. Chciał nas ocalić od wszędobylskiego państwa. Gene był całkiem niezadowolony. „Istnieją odpowiednie kanały, aby ostrzec społeczeństwo” (whistleblowing). To się spytałem: „A co robić, gdy potworni biurokraci zablokują wszystkie istniejące kanały?”. Gene odparł: „Wtedy musisz honorowo zrezygnować z pracy. Nie chodzi się do mediów, nie sprzedaje się tajemnic ościennemu państwu”.

Profesor Poteat doskonale o tym wiedział. Dekady temu „Q” odegrał rolę osoby informującej na temat bardzo ważnej sprawy wywiadowczej, której korzenie ukryto. Wtedy to, w połowie lat sześćdziesiątych, powiedział władzy prawdę. Chodziło o sprawę okrętu wojennego amerykańskiego USS Maddox w 1964 r., który miał być rzekomo zaatakowany przez wietnamskich komunistów w Zatoce Tonkińskiej. Gene ocenił, że ten atak nigdy nie nastąpił. Biały Dom odmówił uznania tego werdyktu i wymusił na Kongresie rezolucję Tonkin Gulf, która oficjalnie doprowadziła do eskalacji wojny w Wietnamie.

Ostatnią krucjatą naszego przyjaciela była sprawa smoleńska dotycząca tragedii polskiego samolotu prezydenckiego w kwietniu 2010 r. Zginął w nim prezydent Lech Kaczyński i jego ekipa. Lecieli do Katynia. Gene zgadzał się z innym naszym profesorem, a swoim kolegą, Kenem deGraffenreidem, który zawsze podkreślał, że „czekiści są winni, dopóki nie udowodnią, że są niewinni”. Profesor Poteat działał pro bono na tym polu z wielkim oddaniem, dzięki niemu posiadamy techniczną analizę katastrofy na najwyższym poziomie. Kilku Polaków, którzy to wiedzieli, dziękowali mu wylewnie. Gene działał zwykle bardzo dyskretnie. Rzadko zgadzał się na wywiad prasowy czy pisał coś o Smoleńsku. Jednak czynił tak, mimo że było to niezgodne z jego zwykłym stylem. Naciskał, że w sprawie Smoleńska należy dojść do prawdy. Sprawiedliwość musi być, nawet za cenę wyjścia z cienia przez Gene’a.

Raz Gene Poteat współorganizował w Langley konferencję czy też uroczystość upamiętniającą płk. Ryszarda Kuklińskiego, który właśnie zmarł na Florydzie. Zbigniew Brzeziński nazwał go „pierwszym polskim oficerem w NATO”. CIA chciała zaprosić ambasadora RP, ale dyplomata ten, wywodzący się z komuny, się wymigiwał. Napisałem prywatny e-mail do ministra spraw zagranicznych Radka Sikorskiego, który nakazał dyplomacie obecność. Przybył ze swoją eskortą do Langley. Podczas akademii zwróciłem się do Gene’a i powiedziałem: „Kukliński musiał być najwspanialszym oficerem wywiadu w historii. Ukradł przynajmniej 40 000 stron tajnych sowieckich dokumentów”.

Inny nasz profesor z IWP, śp. generał Walter Jajko z wywiadu wojskowego (DIA) powiedział mi, że zdobycz zawierała plany czołgów krasnoarmiejskich, co pozwoliło USA na opracowanie technologii niszczenia tanków, które były niezbędne do zwycięstwa nad bronią pancerną wywodzącą się z Sowdepii w obu wojnach irackich.
Gene przyznał, że płk Kukliński był świetny. Ale dodał chochlikowato: „Był on naszym najlepszym szpiegiem, o którym publiczność wie”. Czyli, że USA ma jeszcze inne, znacznie bardziej poważne sukcesy i penetracje, ale pozostają one wciąż tajemnicą. A profesor Poteat nie zamierzał o tym mówić. Jak zwykle.


Innym razem rozmawialiśmy o sztuce obserwacji i tzw. martwych podrzutkach („dead drops”) – tajnych miejscach, gdzie zostawia się wartościowe przedmioty czy raporty. Czasami mogą przypominać kamienie czy skamieliny wydrążone w środku, świetne na mikrofilmy czy diamenty. Zostawia się je tam, a inny szpieg odbiera te przedmioty po jakimś czasie. „Są też inne ich zastosowania – stwierdził Gene z tajemniczym uśmiechem. – Wiem o kamieniach w pewnym moskiewskim parku, które wysyłają wciąż do mnie sygnały, po tylu latach! A w Estonii istniały drzewa, które robiły to samo. Sam sprawdziłem to miejsce, gdy państwa bałtyckie odzyskały niepodległość”. Gene powiedział w ten sposób, że sprzęt, który jego sekcja zainstalowała podczas zimnej wojny w Sowdepii, działał jeszcze w latach dziewięćdziesiątych. Był to wielki sukces inżynierii i kunsztu szpiegowskiego. Ale proszę nie pytać mnie o szczegóły, bo ich nie znam.


Samuel Eugene Poteat („Gene”) był oficerem wywiadowcą oraz wykładowcą w IWP. Zresztą ukończył naszą uczelnię z trzema stopniami magistra. I został, aby uczyć (techint – techniczny wywiad; SIGINT – wywiad sygnałowy; oraz o kobietach w służbach wywiadowczych) – zamiast wylegiwać się na plażach Florydy czy grać w golfa w Arizonie. Otrzymał honorowy stopień doktorski w IWP. I bawił się z nami tak długo, jak mu na to pozwoliło zdrowie. Gene Poteat urodził się i wychował w Karolinie Północnej i Południowej. Służył w wojsku podczas II wojny światowej w Europe. Potem wrócił do domu, studiował w Citadel, gdzie otrzymał stopień bakałarza (licencjat) w inżynierii elektrycznej. Pracował w Bell Labs, gdzie skoncentrował się na systemach naprowadzających rakiet. Stamtąd został zrekrutowany do CIA. Zajmował się m.in. U-2 samolotem szpiegowskim oraz samolotem Lockheed Martin S-71, do którego skonstruował system kamuflujący (cloaking device). Skoncentrował się następnie na systemach rekonesansu kosmicznego i morskiego. Doglądał system monitorujący na całym świecie dla CIA. Pełnił służbę m.in. w Wielkiej Brytanii, Skandynawii, Azji oraz na Bliskim Wschodzie. W rezultacie CIA odznaczyła go Medalem Zasługi, a Narodowe Biuro Rozpoznania – Odznaką Zasług Cywilnych.
Po oficjalnym odejściu na emeryturę (ludzie tacy jak on nigdy nie przechodzą na emeryturę w rzeczywistości) Gene nadal uczył w IWP, szefował organizacji byłych oficerów wywiadu – The Association of Former Intelligence Officers (AFIO), oraz służył w zarządzie Międzynarodowego Muzeum Szpiegostwa w Waszyngtonie.
Dżentelmen z Południa Gene Poteat odszedł od nas, prawdopodobnie tańczy przed naszym Panem, co było jego drugim najbardziej ulubionym hobby po lataniu samolotami.

Marek Jan Chodakiewicz
Waszyngton, DC, 9 listopada 2022 r.
Intel z DC

 

 

 

 


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Atak na policjantów w Tarnowie. Padły strzały Wiadomości
Atak na policjantów w Tarnowie. Padły strzały

Przerażające sceny w centrum Tarnowa. 20-latek próbował zaatakować policjantów maczetą, a ci byli zmuszeni oddać strzał z broni palnej. Mężczyzna trafił do szpitala.

Ewa Wrzosek tłumaczy się po oświadczeniu prokuratury. Odrzuca oskarżenia i zasłania się… Pegasusem Wiadomości
Ewa Wrzosek tłumaczy się po oświadczeniu prokuratury. Odrzuca oskarżenia i zasłania się… Pegasusem

Warszawska prokurator Ewa Wrzosek zaprzecza treściom opublikowanym przez szczecińską prokuraturę, która chce uchylenia śledczej immunitetu i zarzuca jej m.in. zaangażowanie się w działalność polityczną. – To jest próba wyeliminowania mnie i zamknięcia mi ust. Nie dam się zastraszyć – mówi Wrzosek.

Unia chce rozliczyć Rosjan. Jest reakcja Kremla Wiadomości
Unia chce rozliczyć Rosjan. Jest reakcja Kremla

Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zaproponowała powołanie komisji, której zadaniem byłoby rozliczenie zbrodni popełnionych przez Rosjan na terytorium Ukrainy w trakcie trwającej wojny. Na ten pomysł prędko zaregował Kreml.

Jest wniosek o uchylenie immunitetu dwóm prokuratorom: m.in. znanej prokurator Ewie W. Wiadomości
Jest wniosek o uchylenie immunitetu dwóm prokuratorom: m.in. znanej prokurator Ewie W.

Prokuratura Regionalna w Szczecinie skierowała do Sądu Najwyższego wnioski o uchylenie immunitetów dwóm warszawskim prokuratorom. Wnioski zostały skierowane w toku śledztwa dotyczącego ujawniania osobom nieuprawnionym  informacji z prowadzonych postępowań karnych. Wnioski dotyczą Ewy W., prokuratora Prokuratury Rejonowej Warszawa Mokotów, i Małgorzaty M., prokuratora Prokuratury Rejonowej Warszawa Żoliborz w Warszawie.

Zaskakująca sytuacja w Sejmie. „Był gol?” [WIDEO] Wiadomości
Zaskakująca sytuacja w Sejmie. „Był gol?” [WIDEO]

Wczorajszy mecz Polska – Argentyna był śledzony w wielu miejscach w kraju. Jednym z nich był także… polski Sejm. Jedna z kamer zarejestrowała radość posła Michała Gramatyki po obronionym strzale z rzutu karnego przez Wojciecha Szczęsnego.

Szwecja: Prokuratura podała przyczynę wybuchu Nord Stream 2 Wiadomości
Szwecja: Prokuratura podała przyczynę wybuchu Nord Stream 2

Wybuch gazociągu Nord Stream spowodował ładunek umieszczony na zewnątrz rury – poinformował w czwartek szwedzki prokurator Mats Ljungqvist. Według dziennika „Expressen” oznacza to, że bomba mogła zostać podłożona z wykorzystaniem statku.

Lionel Messi zabiera głos po meczu z Polską. Odniósł się do zmarnowanego karnego Wiadomości
Lionel Messi zabiera głos po meczu z Polską. Odniósł się do zmarnowanego karnego

Gwiazdor Paris Saint Germain po wygranym meczu z Polską udzielił wywiadu, w którym podzielił się swoimi odczuciami dotyczącymi spotkania i zmarnowania przez niego rzutu karnego, który brawurowo obronił Wojciech Szczęsny.

Macron uderza w plan USA dotyczący ożywienia gospodarki. „Grozi podziałem Zachodu” Wiadomości
Macron uderza w plan USA dotyczący ożywienia gospodarki. „Grozi podziałem Zachodu”

Podczas trwającej wizyty w USA prezydent Francji Emmanuel Macron zdecydowanie krytykował amerykańską ustawę o redukcji inflacji (IRA), określając ją jako „superagresywną” i ostrzegając, że może doprowadzić do „fragmentaryzacji” Zachodu i deindustrializacji Europy.

Podano, ile Polacy zarobią na wyjściu z grupy na mistrzostwach świata. Zawrotna kwota Wiadomości
Podano, ile Polacy zarobią na wyjściu z grupy na mistrzostwach świata. Zawrotna kwota

Co najmniej cztery miliony dolarów więcej otrzyma polska federacja za udział reprezentacji w fazie pucharowej piłkarskich mistrzostwach świata w Katarze. Jeśli Biało-Czerwoni odpadną w 1/8 finału, na konto PZPN trafi z tego tytułu 13 milionów dolarów.

„Co za pi*******e”. Stanowski ostro po meczu Polski z Argentyną Wiadomości
„Co za pi*******e”. Stanowski ostro po meczu Polski z Argentyną

Krzysztof Stanowski bardzo mocno zareagował na wpis Jerzego Dziewulskiego – byłego szefa ochrony Aleksandra Kwaśniewskiego i uczestnika stłumienia strajku okupacyjnego studentów i pracowników Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarniczej w Warszawie w grudniu 1981 roku, który za pośrednictwem swojego konta na Twitterze skomentował awans reprezentacji Polski do kolejnej fazy mundialu.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe