Promowane przez Międzynarodową Komisję Papieskiego Instytutu Patrystycznego i Studiów Augustyńskich, we współpracy z Augustiańskim Instytutem Historycznym, wydarzenie, które rozpoczęło się w poniedziałek, zakończyło się 22 listopada, wizytą w mieście Viterbo, gdzie odwiedzono renesansowy klasztor augustianów, który ma wspaniały krużganek ozdobiony freskami przedstawiającymi biskupa Hippony i epizodami biblijnymi oraz w kościół Trójcy Świętej. Ponadto w bazylice św. Augustyna w Campo Marzio odprawiono Mszę św. W środę uczestnicy kongresu wzięli udział w audiencji ogólnej papieża Franciszka na Placu św. Piotra. 

Czytaj także: Protest biskupów: Przedmiot Edukacja Zdrowotna narusza Konstytucję RP i prawa rodziców

Augustyn nauczycielem naszych czasów

Podczas obrad kongresu religioznawca augustianin o. Kolawole Chabi poświęcił swoje wystąpienie wpływowi św. Augustyna na magisterium ostatnich papieży. Podkreślił ciągłe odniesienia ostatnich papieży w encyklikach, przemówieniach i homiliach do spuścizny św. Augustyna, aby zaproponować biskupa Hippony „także dla naszych czasów jako mistrza”, którego wizja wiary i rozumu oraz ciągłe poszukiwanie Boga są nadal aktualne we współczesnym Kościele. Zaczynając od Piusa XI, uczony wspomniał encyklikę “Ad Salutem humani”, w której podkreślono trwały wpływ pism wielkiego Ojca Kościoła na teologię chrześcijańską, filozofię i kulturę zachodnią. 

Z kolei Pius XII uznał św. Augustyna za duchowego i intelektualnego przewodnika, chwaląc w szczególności jego zdolność do jasnego wyrażania kwestii moralnych i teologicznych oraz odpowiadania na wyzwania swoich czasów z mądrością i głębią. O. Chabi mówił również o tym, jak Jan XXIII znalazł w św. Augustynie przykład otwartości, nawrócenia i niestrudzonego poszukiwania prawdy i przypomniał, że Paweł VI tak bardzo lubił rozpowszechniać myśl św. Augustyna, że osobiście zainaugurował Augustinianum 4 maja 1970 roku. 

Jan Paweł II również chwalił intelektualną i duchową głębię biskupa Hippony, „uważając go za tego, który ma coś do zaoferowania każdemu człowiekowi naszych czasów”. Istnieją niezliczone cytaty augustiańskie u Benedykta XVI, który „miał szczególny podziw dla świętego Augustyna”. Zwrócił uwagę, że w dziele Josepha Ratzingera wyłania się „wiara, która nie boi się dialogu ze współczesną kulturą i filozofią”, idąc za przykładem świętego Augustyna, który starał się zrozumieć wiarę poprzez intelekt. Zakonnik wskazał na  pierwszą encyklikę “Deus caritas est”, w której papież z Niemiec zapewnia, że wiele zawdzięcza myśli świętego Augustyna.

Papież Franciszek o Doktorze Łaski

Na koniec o. Chabi zwrócił uwagę, że papież Franciszek również kilkakrotnie odnosi się do Augustyna. Jak na przykład 15 września 2022 r., podczas lotu z Nur-Sułtan do Rzymu, na zakończenie wizyty apostolskiej w Kazachstanie, kiedy zachęcał do „przeczytania komentarza św. Augustyna o pasterzach (Kazanie 46)”, dodając, że „jeśli brakuje serca w działaniach pasterza, nie ma pracy duszpasterskiej”. Nawet w swojej ostatniej encyklice “Dilexit nos” Franciszek czterokrotnie cytuje Doktora Łaski. W szczególności, w paragrafie 103 wskazuje, że Augustyn „otworzył drogę dla nabożeństwa do Najświętszego Serca jako miejsca osobistego spotkania z Panem”, precyzując, że dla niego „pierś Chrystusa jest nie tylko źródłem łaski i sakramentów”, ale także „źródłem najcenniejszej mądrości, jaką jest poznanie Go”.

Duchowość augustiańska w różnych formach życia

Podczas prac Kongresu wiele miejsca poświęcono wpływowi wielkiego Ojca Kościoła na monastycyzm, zakony i rodziny żyjące według jego reguły. Dogłębnie zbadano także ikonografię biskupa Hippony i jego wpływ na duchowość augustiańską na przestrzeni wieków. Poświęcono również miejsce męskiej hagiografii augustiańskiej, świętości i mistyce kobiet, a także augustiańskiemu ruchowi kobiecemu, zgromadzeniom życia apostolskiego skupionym w Zakonie św. Augustyna oraz relacjom ze świeckimi. 

W referacie o.  Rocco Ronzani, prefekt Watykańskiego Archiwum Apostolskiego, skupił się na augustiańskim laikacie i duchowości w życiu i apostolacie zakonu. O. Ronzani wyjaśnił, że relacja ze świeckimi w zakonie augustianów, tak jak ta ostatnia narodziła się „w procesie reformy i odnowionej ewangelizacji średniowiecznego społeczeństwa europejskiego”, rozwinęła się u początków samego zakonu żebraczego. W rzeczywistości „niektóre z grup zakonnych”, które do niego dołączyły „w latach 1244-1256, również powstały z pragnienia wielu świeckich, aby prowadzić prawdziwie życie apostolskie”.

Czytaj także: Norweski noblista Jon Fosse: odnalazłem katolicyzm w procesie pisania

Formy współpracy świeckich

- Istniały różne formy współpracy świeckich w augustiańskiej rodzinie zakonnej - powiedział o. Ronzani, ale przynajmniej trzy z nich były „uczestnictwem w życiu i apostolstwie zakonu, od jego początków”. Pierwszym z nich była oblacja, która mogła wiązać się z włączeniem do wspólnot braci lub pozwolić osobie świeckiej prowadzić życie zewnętrzne. To właśnie oblaci zewnętrzni, instytucjonalnie zjednoczeni w grupach, „które w pewien sposób odzwierciedlały życie wspólnot zakonnych i przedłużały ich doświadczenie w świecie świeckim”, dali początek Trzeciemu Zakonowi, z „świeckimi mężczyznami i świeckimi kobietami, którzy prowadzili nie tylko życie ascetyczne, ale także życie wspólnotowe”. W niektórych przypadkach te grupy ludzi były „pierwszymi zalążkami instytutów zakonnych, które powstały w epoce nowożytnej i współczesnej i były związane z zakonem”. Chociaż, jak zauważają augustianie, „nierzadko grupy kobiet, oblatów i tercjarzy, poprzez niekiedy złożone procesy, stawały się prawdziwymi klasztorami życia kontemplacyjnego”. Trzecią i ostatnią grupą świeckich były bractwa związane z kultem, zwłaszcza Dziewicy Maryi i świętych zakonu, które ewoluowały z czasem i istnieją do dziś.

Zakon Braci św. św. Augustyna, choć nawiązuje do duchowości swego patrona, wielkiego biskupa, teologa i doktora Kościoła, zmarłego w 430 r. i powstałych pod jego wpływem wspólnot eremickich (pustelniczych), powstał formalnie dopiero na początku XIII wieku. Za datę utworzenia przyjmuje się dzień 1 marca 1256, gdy w Rzymie zjednoczyli się członkowie luźnych wspólnot eremickich, działających według reguły św. Augustyna. W ciągu stuleci przeżywali różne okresy wzlotów i upadków, zawsze jednak odgrywał ważną rolę w duchowym i intelektualnym życiu Kościoła. Obecnie zakon liczy ok. 3 tys. członków na wszystkich kontynentach, w tym także w Polsce.

tom