Co musisz wiedzieć?

• Pomimo istnienia zajmujących się legalizacją cudzoziemców urzędów, działają agencje zajmujące się pośrednictwem między cudzoziemcami a urzędami
• Agencje legalizacyjne zajmują się również pośrednictwem pracy i "cofaniem deportacji"
• Do urzędów ds. cudzoziemców i agencji legalizacyjnych weszli Aleksandra Fedorska i Michał Żukiewicz

Agencje legalizacyjne działają również jako agencje zatrudnienia

Agencje legalizacji cudzoziemców to prywatne firmy, które oferują kompleksową pomoc obcokrajowcom w uzyskiwaniu zezwoleń na pobyt i pracę w Polsce. Jak wynika z reportażu, nie ograniczają się one jedynie do formalności administracyjnych. Agencje, które zbadano działają również jako agencje zatrudnienia, pomagając cudzoziemcom znaleźć pracę, np. jako kierowcy autobusów. Reporterzy podkreślają, że te firmy towarzyszą klientom w urzędach, pełniąc rolę przedstawicieli, co ułatwia komunikację, zwłaszcza w przypadku barier językowych.

Proces legalizacji jest skomplikowany i zależy od narodowości cudzoziemca. Dla Ukraińców sytuacja uległa uproszczeniu od stycznia 2022 roku w związku z wojną na Ukrainie. Ich pobyt nie musi być powiązany z pracą – wystarczy spełnienie podstawowych warunków. Inaczej wygląda to w przypadku Wietnamczyków czy innych narodowości, gdzie praca jest głównym powodem legalnego przebywania w Polsce. Urzędy oferują usługi w wielu językach, w tym ukraińskim, angielskim i wietnamskim, a pracownicy są pomocni. To rodzi pytanie: czy agencje są naprawdę niezbędne, skoro państwo zapewnia wsparcie?

Fedorska i Żukiewicz odwiedzili urząd w Poznaniu, gdzie dowiedzieli się o wyzwaniach, z jakimi mierzą się cudzoziemcy. Brak znajomości języka polskiego i zawiłości procedur sprawiają, że wielu z nich korzysta z pomocy zewnętrznej. Agencje pobierają opłaty za swoje usługi, ale obiecują przyspieszenie procesu. Koszt pomocy przy zdobyciu karty pobytu to około 1500 zł.

Reporterzy zauważają, że niektóre firmy reklamują się jako "specjaliści od legalizacji", oferując pakiety obejmujące tłumaczenia dokumentów, wypełnianie wniosków i reprezentację przed urzędnikami.

- Byliśmy bardzo zdziwieni, że cudzoziemcy, w szczególności mowa była o Ukraińcach, mają nie być wystarczająco dobrze przyjmowani w polskich urzędach i „wolą przyjść do swoich” (…) Dlatego obcokrajowcy przychodzą do urzędu z tzw. „pełnomocnikiem”.

Urzędnik powiedział nam, że urzędy ze zjawiskiem agencji legalizacyjnych walczą, ale na jednym ze stołów w urzędzie znaleźliśmy ulotki takiej agencji i do niej się udaliśmy. Była położona może 500 metrów od urzędu. Jak się dowiedzieliśmy, szczególne problemy w polskich urzędach mają mieć Wietnamczycy.

- mówi Fedorska.

Agencje legalizacyjne zajmują się "cofaniem deportacji"

Jednym z kluczowych pytań reportażu jest możliwość cofnięcia deportacji. Agencje twierdzą, że tak – po upływie określonego czasu można złożyć wniosek o możliwość powrotu do Polski. 

Jednak nie jest to proste. Deportacja często wynika z naruszenia prawa pobytowego, np. nielegalnej pracy lub przekroczenia terminu wizy. Urzędy analizują każdy przypadek indywidualnie.

- Agencja agencji nierówna. Mamy do czynienia z gąszczem przemysłu pomocy czy pseudomomocy, związanego z pobytem cudzoziemców w Polsce (…) Tej usługi nie powinno być, petent powinien mieć możliwość pełnej obsługi w urzędzie.

- mówi Fedorska.

- Co ciekawe te agencje zajmują się różnymi innymi działalnościami. Działają np. jako agencje pracy (...) jedna z agencji prowadzi usługę polegającą na „cofaniu deportacji z Polski”. W jaki sposób można „cofnąć deportację?”. Według pań pracujących w agencjach „deportacja jest tymczasowa”. Deportowany migrant może po upływie pewnego czasu ubiegać się o cofnięcie deportacji i takie agencje pomagają uzyskać zgodę na cofnięcie tej deportacji.

Dlaczego migranci nie idą prosto do urzędu? Byliśmy tam, urzędnicy są pomocni, dokumenty są w różnych językach. Po co są takie agencje? Kogo chcą legalizować?

- mówi Michał Żukiewicz.

Kontrowersje

Działalność tych agencji budzi kontrowersje. Z jednej strony, wzmacnia pozornie pozycje migrantów. Z drugiej, rodzi pytania o transparentność: czy firmy te nie wykorzystują nieznajomości prawa przez cudzoziemców?

Fedorska i Żukiewicz apelują o większą świadomość społeczną. Ich śledztwo pokazuje, że migracja to nie tylko liczby, ale historie ludzi szukających lepszego życia. Kanał RadioDebata, śledzony na platformach jak Twitter (m.in. @a_fedorska i @zukiewiczstudio), kontynuuje ujawnianie ważnych tematów, takich jak polityka migracyjna w Europie.

Podsumowując, agencje legalizacji cudzoziemców odgrywają kluczową rolę w polskim systemie migracyjnym, ale ich działalność wymaga nadzoru. Czy deportację da się cofnąć? Tak, ale pod pewnymi warunkami. Reportaż zachęca do głębszej refleksji nad tym, jak Polska radzi sobie z falą migrantów.