Co musisz wiedzieć?

• Marcel Luthe, przewodniczący związku zawodowego Good Governance i były poseł FDP, od dwóch lat walczy od lat w sądach o dostęp do akt Stasi dotyczących Angeli Merkel
• Jednak urzędy państwa niemieckiego utrudniają mu dostęp do akt Merkel
• „Jeśli te akta są takie neutralne, to po co ta blokada?” - pyta Luthe

Czy Merkel miała powiązania z KGB?

Sprawa, która mogłaby wydawać się reliktem zimnej wojny, nabiera aktualności w 2025 roku, gdy Niemcy pod rządami Friedricha Merza zmagają się z kryzysem a kwestie Nord Stream i relacji z Rosja wracają na pierwszy plan.

Luthe nie ustępuje:

„Chcę maksymalnej przejrzystości, nie politycznej nagonki”.

Sprawa Luthe vs. Bundesarchiv ciągnie się jak mityczny proces Kafki. Początki afery sięgają lat 80. XX wieku. Młoda Angela Kasner (późniejsza Merkel) działała w Freie Deutsche Jugend (FDJ), komunistycznej organizacji młodzieżowej, jako sekretarz ds. agitacji i propagandy w Instytucie Chemii Fizycznej w Berlinie-Adlershof. To stanowisko budziło kontrowersje – FDJ było narzędziem reżimu SED, a Stasi, infiltrowało wszystko.

Od lat krążą spekulacje: czy Merkel była nieoficjalnym współpracownikiem (IM) o pseudonimie „Erika”? Czy miała powiązania z KGB? W 2009 roku, jako kanclerz, odwiedziła archiwum Stasi z Marianne Birthler, ówczesną pełnomocniczką ds. akt Stasi, co tylko podsyciło ciekawość mediów. Zdjęcie z tamtego spotkania – Merkel przeglądająca dokumenty – stało się symbolem, trudnej przeszłości pani kanclerz

Pseudonim "Erika"

Historyk Hubertus Knabe, były dyrektor muzeum w byłym więzieniu Stasi w Berlinie-Hohenschönhausen, jest sceptyczny w sprawie współpracy Merkel ze Stasi.. Na swojej stronie internetowej podkreśla:

„Dla tezy, że kanclerz Angela Merkel pracowała pod pseudonimem ‚Erika‘ dla Stasi, nie ma żadnych dowodów. Gdyby taka teczka IM istniała, nawet po zniszczeniu zostałyby ślady – a ich nie ma”.

Urzędnicy Stasi-Unterlagenbehörde potwierdzają istnienie akt o Merkel, ale klasyfikują je jako akta ofiar reżimu. Bez zgody zainteresowanej – a Merkel odmawia – nie mogą być ujawnione. To prawo z 1991 roku miało pierwotnie chronić ofiary, ale 35 lat później jest raczej obarczeniem.

"Po co blokada?"

Luthe, partyjny outsider od 2020 roku, nie daje za wygraną. W 2023 roku złożył wniosek o wgląd do tych akt, argumentując, że Merkel jako urzędniczka działaczka w FDJ i późniejsza założycielka partii opozycyjnej „Demokratischer Aufbruch” w 1989 roku, a potem rzeczniczka prasowa rządu de Maizière’a w 1990, jest postacią historii współczesnej. Prawo do informacji publicznej powinno tu przeważyć. Berliner Verwaltungsgericht odsyła sprawę do Bundesverwaltungsgericht, bo archiwum federalne obawia się „szkody dla dobra państwa”. Luthe odpowiada:

„Jeśli te akta są takie neutralne, to po co ta blokada?”

Niebezpieczna transparentność?

Luthe 27 września 2025 roku napisał:

„Berliner Verwaltungsgericht ewidentnie opóźnia moją skargę...”

... i podlinkował artykuł z gazety Nordkurier z sierpnia 2024 roku, w którym znalazło się stwierdzenie:

„Bundesarchiv (archiwum federalne) stawia opór, nawet przed sędzią twierdząc, że przed zjednoczeniem Niemiec (1990) nic ważnego nie ma w tych aktach”.

“Bzdura – i gdyby tak było, pokażcie akta!”

- uważa Luthe.

W maju 2025 złożył „Verzögerungsrüge” – skargę na przewlekłość postępowania, podkreślając, że:

„Państwo prawa musi stosować prawo równo dla wszystkich, bez wyjątków”.

Angela Merkel

Angela z domu Kasner – niemiecka polityk, z wykształcenia fizyk, deputowana do Bundestagu, federalna minister ds. kobiet i młodzieży (1991–1994), federalna minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa Jądrowego (1994–1998). W latach 2005–2021 kanclerz Niemiec. Działaczka Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, sekretarz generalna partii (1998–2000) oraz w latach 2000–2018 jej przewodniczącą.

Jest drugą, po Helmucie Kohlu, najdłużej sprawującą urząd kanclerza osobą w historii Republiki Federalnej Niemiec. Według czasopisma „Forbes” była najbardziej wpływową kobietą świata (2011); Człowiek Roku tygodnika „Time”.

W czasach NRD działaczka komunistyczna, a być może również agent komunistycznych służb.

[Aleksandra Fedorska jest dziennikarką Tysol.pl oraz licznych polskich i niemieckich mediów]

[Sekcje "Co musisz wiedzieć" i FAQ, a także śródtytuły od Redakcji]

Najczęściej zadawane pytania - FAQ

Kim była agentka Stasi o pseudonimie „Erika”? „Erika” to pseudonim, który pojawia się w niektórych dokumentach Stasi. Część badaczy i komentatorów wskazuje, że akta mogły dotyczyć osoby z otoczenia późniejszej kanclerz Niemiec, Angeli Merkel, jednak brak jednoznacznych dowodów potwierdzających tę tezę.

Czy istnieją publicznie dostępne dokumenty łączące Angelę Merkel z działalnością Stasi? Nie ma publicznie dostępnych dokumentów, które jednoznacznie potwierdzają współpracę Angeli Merkel ze Stasi. Część materiałów archiwalnych pozostaje utajniona lub zniszczona, co utrudnia pełną weryfikację hipotez.

Skąd wzięły się teorie o powiązaniach Merkel ze Stasi lub KGB? Te spekulacje pojawiły się w mediach po 1990 roku, wraz z otwarciem części archiwów Stasi. Pojedyncze wzmianki o pseudonimie „Erika” zostały zinterpretowane przez niektórych dziennikarzy i historyków jako możliwe odniesienie do Merkel, jednak badacze podkreślają brak twardych dowodów.

Dlaczego temat Stasi wciąż budzi emocje w Niemczech? Działalność Stasi była jednym z najbardziej inwazyjnych systemów inwigilacji w historii. Do dziś wielu Niemców próbuje zrozumieć skalę współpracy i mechanizmy kontroli, dlatego każde nowe odkrycie w archiwach wywołuje społeczne i medialne zainteresowanie.

Czy można dziś zweryfikować autentyczność dokumentów dotyczących „Eriki”? Część archiwów Stasi została zniszczona w 1989 roku. Dostępne dokumenty są analizowane przez historyków, jednak proces ten jest długotrwały i wymaga potwierdzenia z wielu niezależnych źródeł.