Co musisz wiedzieć:

• Natalia Lebiediewa otworzyła archiwa Katynia i ujawniła prawdę o sowieckiej zbrodni.
• Współtworzyła Polsko-Rosyjską Grupę do Spraw Trudnych.
• Otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP.

Badaczka, która przełamała milczenie

Prof. Natalia Siergiejewna Lebiediewa była jednym z najwybitniejszych rosyjskich historyków XX wieku, specjalizowała się w dziejach II wojny światowej oraz relacjach polsko-rosyjskich.

O jej śmierci poinformował Instytut Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk, z którym była związana przez całe życie zawodowe.

Urodziła się w 1939 roku w Moskwie. W 1962 roku ukończyła Państwowy Instytut Historii i Archiwistyki, a następnie rozpoczęła pracę naukową w Instytucie Historii Akademii Nauk ZSRR. W 1970 roku obroniła doktorat poświęcony procesom norymberskim, a w 1996 roku uzyskała habilitację na Uniwersytecie Łódzkim za pracę "Katyń. Zbrodnia przeciwko ludzkości".

• PGNiG wydało pilny komunikat dla klientów
• Komunikat dla posiadaczy odbiorników RTV
• Komunikat dla mieszkańców woj. lubelskiego
• PKO BP wydał komunikat dla klientów
• Komunikat dla woj. łódzkiego
• Komunikat dla mieszkańców woj. dolnośląskieg

''Zbrodnia katyńska nie była incydentem''

Przełomowym momentem jej działalności była publikacja z 25 marca 1990 roku w dzienniku ''Moskowskije Nowosti''.

Wspólnie z Giennadijem Żaworonkowem opublikowała artykuł "Tragedia katyńska", w którym – po raz pierwszy w rosyjskiej prasie – wskazała na odpowiedzialność NKWD za mord na polskich oficerach. Artykuł ukazał się trzy tygodnie przed oficjalnym potwierdzeniem tej prawdy przez agencję TASS.

W swojej książce "Katyń. Zbrodnia przeciwko ludzkości" badaczka pisała:

Zbrodnia katyńska nie była incydentem, lecz częścią systemowego planu eliminacji elit państwa polskiego.

Podkreślała, że ujawnienie prawdy o Katyniu to ''nie tylko kwestia archiwów, ale moralnego obowiązku wobec historii''.

Dialog ponad podziałami

W latach 2000. prof. Lebiediewa brała aktywny udział w pracach Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych, której celem był naukowy dialog o najboleśniejszych kartach wspólnej historii. Współtworzyła opracowanie "Białe plamy – czarne plamy. Sprawy trudne w relacjach polsko-rosyjskich (1918–2008)", w którym przygotowała rozdziały "Polska między ZSRR i Niemcami (1939–1941)" oraz "Zbrodnia katyńska".

Wspólna pamięć nie może powstać bez wspólnej odpowiedzialności za prawdę

– pisała, podkreślając, że historia nie może być narzędziem polityki.

Publikacje i wyróżnienia

Lebiediewa była autorką licznych książek i artykułów naukowych publikowanych w Rosji i za granicą. Współpracowała z prestiżowymi seriami dokumentalnymi ''Rosja – wiek XX. Dokumenty'' oraz "Annals of Communism" wydawanymi przez Uniwersytet Yale. Publikowała także w polskich czasopismach, m.in. w ''Zeszytach Katyńskich'' i ''Przeglądzie Wschodnim''.

Za swoje badania i odwagę w ujawnianiu prawdy o Katyniu została uhonorowana licznymi nagrodami. Wśród najważniejszych wyróżnień znalazły się:

• Honorowe wyróżnienie Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej (1990),
• Nagroda Specjalna ''Przeglądu Wschodniego'' (1996),
• Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (2003),
• Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej (2008),
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (2015).

W uzasadnieniu przyznania Krzyża Komandorskiego podkreślono, że odznaczenie otrzymała ''za wybitne zasługi w ujawnieniu i udokumentowaniu prawdy o zbrodni katyńskiej''.

RIP. Odważna, mądra kobieta. Autorka m in „Katyń. Zbrodnia przeciwko ludzkości”. Pisała też o inwazji ZSRR na Polskę 17 września 1939. https://t.co/6AbKh6wcN6

— Dominika Cosic (@dominikacosic) October 23, 2025