Co musisz wiedzieć?

• Rozpoczęły się ekshumacje na cmentarzu w Ďáblicach, w Pradze.
• To pierwszy etap prac archeologicznych nad identyfikacją ofiar komunizmu w Czechach.
• Projekt realizuje Komisja ds. grobów masowych pod patronatem rządu Czech.
• Inspiracją dla przedsięwzięcia była m.in. warszawska ''Łączka'' – polski projekt ekshumacji ofiar stalinizmu.
• Odzyskane szczątki zostaną zidentyfikowane i przekazane rodzinom.

Inspiracja warszawską "Łączką"

Wczoraj w Pradze na cmentarzu w dzielnicy Ďablice rozpoczęły się prace ekshumacyjne na "praskiej Łączce". Trzydzieści pięć lat po upadku komunizmu ofiary zbrodni z czasów stalinowskich może doczekają się godnego pochówku – napisał na platformie X Maciej Ruczaj, były dyrektor Polskiego Instytutu w Pradze.

Jak dodał, "nie udałoby się nigdy przełamać niechęci do «grzebania w przeszłości» bez zaangażowania czeskiego Muzeum Pamięci XX w., wsparcia czeskiego rządu oraz przykładu warszawskiej «Łączki»". Chodzi prace na kwaterze ''Ł'' na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach. To jedno z miejsc, gdzie komuniści chowali potajemnie ofiary swoich zbrodni. W Warszawie prace te zaczęto w 2012 r.

• Komunikat dla mieszkańców woj. dolnośląskiego
• Komunikat dla woj. łódzkiego
• PGNiG wydał pilny komunikat dla klientów
• Komunikat dla mieszkańców woj. pomorskiego
• „Odszukać, wskazać i skazać” — rusza na nowo śledztwo w sprawie śmiertelnego postrzelenia Antoniego Browarczyka
• PKO BP wydał komunikat dla klientów
• Prezydent Karol Nawrocki ostro o sędziach: „Stan sedziowski nie rozliczył się ze swoją przeszłością”
• Wyłączenia prądu. Ważny komunikat dla mieszkańców woj. pomorskiego

Komisja i jej misja: przywrócić pamięć o ofiarach

Komisja ds. grobów masowych na cmentarzu Ďáblickém powstała w kwietniu 2023 roku z inicjatywy premiera Petra Fiali. Jej celem jest dokumentowanie losów przeciwników i ofiar obu totalitaryzmów – nazistowskiego i komunistycznego – oraz przywracanie im miejsca w czeskiej pamięci historycznej.

Szefowa komisji, Jana Kotalíková, podkreśliła w rozmowie z portalem prazskypatriot.cz, że cmentarz Ďáblický to symboliczne miejsce – przez dekady był miejscem anonimowych, cynicznych pochówków członków ruchów oporu. ''To bohaterowie, którzy zasługują na nasz szacunek i godny pochówek'' – powiedziała, cytowana przez serwis prazskypatriot.cz.

Groby szybowe

Dzięki szeroko zakrojonym badaniom archiwalnym Komisji udało się ustalić dokładne położenie szczątków 23 więźniów politycznych spośród 113 zidentyfikowanych ofiar. W przypadku pozostałych badacze wciąż pracują nad określeniem prawdopodobnych miejsc pochówku w tzw. grobach szybowych.

Pierwszym etapem prac pilotażowych jest szyb numer 14 – to tam, według ustaleń historyków, znajdują się szczątki trzech żołnierzy skazanych na śmierć w 1949 roku.

Bohaterowie ruchu oporu

Wszyscy trzej mężczyźni – Karel Sabela, Miloslav Jebavý i Vilém Sok – należeli do antykomunistycznego ruchu oporu i byli związani z grupą Praga–Žatec, której działania zostały zinfiltrowane przez służby bezpieczeństwa. Skazano ich na śmierć po pokazowym procesie, a wykonanie wyroku nastąpiło 18 lipca 1949 roku w praskim więzieniu Pankrác.

Jak podkreśla historyk Petr Blažek z Muzeum Pamięci XX wieku, ekshumacje są nie tylko próbą odzyskania szczątków, ale także gestem przywrócenia imienia ludziom, którym przez dziesięciolecia odmawiano godności i pamięci.

Współpraca rodzin, naukowców i ekspertów

Integralnym elementem projektu jest kontakt z rodzinami ofiar. Część z nich po raz pierwszy dowiaduje się o miejscu pochówku swoich bliskich. Zespół korzysta z szerokiej dokumentacji – od raportów sekcyjnych po wyniki badań DNA.

Prace terenowe prowadzone są we współpracy z archeologami i antropologami, a identyfikację sądową przeprowadzi zespół ekspertów z Instytutu Medycyny Sądowej Szpitala Uniwersyteckiego w Bulovce.

Trzy biografie – trzy drogi oporu

Karel Sabela (1917–1949) – żołnierz, uczestnik kampanii francuskiej i walk pod Dunkierką. Po wojnie dowodził brygadą pancerną w Žatecu. Po lutym 1948 roku dołączył do antykomunistycznego podziemia. Skazany i stracony w 1949 roku, pośmiertnie zrehabilitowany.

Miloslav Jebavý (1911–1949) – legionista i spadochroniarz, walczył w Afryce i Francji. Po powrocie do ojczyzny został aresztowany i oskarżony o udział w planowanym zamachu stanu. Stracony w tym samym dniu co Sabela, zrehabilitowany po 1989 roku.

Vilém Sok (1902–1949) – oficer artylerii i lotnictwa, uczestnik powstania praskiego. Po wojnie pełnił funkcje w Sztabie Generalnym. Skazany na śmierć w 1949 roku, po 1989 roku oczyszczony z zarzutów, a w 2010 roku odznaczony Krzyżem Obrony Państwa.

Wczoraj w Pradze na cmentarzu w dzielnicy Ďablice rozpoczęły się prace ekshumacyjne na "praskiej Łączce". Trzydzieści pięć lat po upadku komunizmu ofiary zbrodni z czasów stalinowskich może doczekają się godnego pochówku. Wszystko śledzi z kamerą nieoceniony @ArekGolebiewski 👇 pic.twitter.com/EYIf6zaJxV

— Maciej Ruczaj (@MaciejRuczaj) October 24, 2025

Nie udałoby się nigdy przełamać niechęci do "grzebania w przeszłości" bez zaangażowania dyrektora @MStoleti @petrblazek777, wsparcia obecnego czeskiego rządu (@J_Havelkova) oraz - przykładu warszawskiej Łączki, o której od lat opowiadał Czechom Arek i @PLInst_Praha pic.twitter.com/RwOI00Le3g

— Maciej Ruczaj (@MaciejRuczaj) October 24, 2025