Co musisz wiedzieć:

• 20 marca 1942 r. na murach okupowanej Warszawy po raz pierwszy pojawił się znak Polski Walczącej, namalowany przez Macieja Aleksego Dawidowskiego „Alka”.
• Autorką projektu „kotwicy”, wybranego w konkursie Biura Informacji i Propagandy, była Anna Smoleńska „Hania”, harcerka Szarych Szeregów.
• Symbol Polski Walczącej bardzo szybko stał się najważniejszym znakiem oporu przeciwko Niemcom.

20 marca 1942 r. na murach okupowanej Warszawy po raz pierwszy pojawił się znak Polski Walczącej – kotwica. Na znanej warszawskiej kawiarni Lardellego (ul. Polna 30 – budynek zniszczony w czasie wojny, dziś poniżej biegnie Aleja Armii Ludowej) umieścił go harcmistrz Maciej Aleksy Dawidowski, ps. „Alek”.

Wkrótce powstały z połączenia liter „P” i „W” oznaczających Polskę Walczącą symbol wpisany w kotwicę stał się najpopularniejszym znakiem oporu przeciwko Niemcom.

Autorką „kotwicy” była Anna Smoleńska, harcerka Szarych Szeregów – działała w konspiracyjnej organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, i studentka historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.

Jaka jest geneza symbolu Polski Walczącej? Na początku 1942 r. Biuro Informacji i Propagandy zorganizowało konkurs na prosty i sugestywny, jak zakładano, symbol polskiego podziemia. Na konkurs spłynęło 27 prac. Wybrano projekt Anny Smoleńskiej, ps. „Hania”, 22-letniej studentki historii sztuki tajnego Uniwersytetu Warszawskiego. Zdecydowała zapewne prostota, moc i symbolika znaku oraz to, że w warunkach okupacyjnego terroru był to symbol łatwy i szybki do malowania na murach.

Niestety losy młodej łączniczki Armii Krajowej potoczyły się tragicznie. W listopadzie 1942 r. została aresztowana przez Gestapo razem z rodzicami, bratem i siostrą. W trakcie brutalnego śledztwa nikogo nie wydała. Jeszcze w tym samym miesiącu trafiła do niemieckiego obozu KL Auschwitz, gdzie zmarła na tyfus w marcu następnego roku.

• Komunikat Straży Granicznej. Pilne doniesienia z granicy
• Warszawa: Ogromny pożar na Białołęce. Kłęby dymu nad miastem
• "Kompromitacja Żurkowców". Sąd zwrócił prokuraturze akt oskarżenia w sprawie Dworczyka
• IMGW wydał nowy komunikat. Oto co nas czeka
• Nie żyje Tadeusz Surdy. Małopolskie władze wydały komunikat
• USA otworzyły archiwa z pełnymi kartotekami członków NSDAP
• Ogromny meteoryt eksplodował nad Ohio. Nagrania obiegły sieć
• Przewodniczący "S" w Solinie dla Tysol.pl: Protest głodowy trwa, morale jest wysokie

„Kotwica” zyskała popularność w Polsce okupowanej przez Niemców

Czy mogła przypuszczać, że wymyślony przez nią znak Polski Walczącej już na zawsze stanie się dla Polaków najważniejszym symbolem oporu? Trzeba powiedzieć, że „Kotwica” błyskawicznie zyskiwała popularność. Najpierw w Warszawie, a później na innych polskich ziemiach. Niespełna miesiąc od pojawienia się jej na ulicach stolicy „Biuletyn Informacyjny” Armii Krajowej pisał z nieukrywanym entuzjazmem: „Już od miesiąca na murach Warszawy rysowany jest znak kotwicy. Rysunek kotwicy jest robiony tak, że jego górna część tworzy literę «P», zaś część dolna – literę «W». Pewna ilość napisów objaśnia, że znak kotwicy jest znakiem Polski Walczącej. Zapoczątkowany być może przez jakiś zespół – znak ten stał się już własnością powszechną. […] Nie umiemy wytłumaczyć popularności tego znaku. […] Być może działa tu chęć pokazania wrogowi, że mimo wszystko – nie złamał naszego ducha. Może na wyobraźnię «rysowników» działa symbolika kotwicy – znaku nadziei”.

To, jak ważną rolę odgrywać zaczął symbol Polski Walczącej w okupowanym kraju, świadczą rozkazy komendanta AK generała Stefana „Grota” Roweckiego, który w marcu 1943 r. rozkazał, żeby wszystkie akcje Armii Krajowej sygnowane były właśnie „Kotwicą”. Znamienna była również reakcja niemiecka. Gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer nakazał, aby wszelkie tego typu symbole były natychmiast usuwane przez właścicieli posesji, na których się pojawiły. Z kolei za wykonywanie takich napisów groziły potworne kary ze śmiercią włącznie.

Tadeusz Płużański

[Lead, śródtytuł i sekcja "Co musisz wiedzieć" pochodzą od redakcji]