Wstęp. O co chodzi agresorowi?  

Ukraina w rosyjskich koncepcjach imperialnych zawsze stanowiła integralną część państwa rosyjskiego. Niezależnie od  różnic, główne nurty rosyjskiej myśli  politycznej cechuje swoisty konsensus co do  dziejowej  misji  Rosji w Europie Wschodniej . 

Przedstawiciele różnych grup politycznych skupionych wokół Kremla, nieraz ostro rywalizujących między sobą łączy chęć scalenia wszystkich ziem uważanych za rosyjskie. 

Cele głównego nurtu  polityki rosyjskiej zasadniczo nie uległy zmianie od czasów Iwana Groźnego. 

Stąd przesłanie do polityków ukraińskich, by planując działania wobec okupowanych terytoriów, uważali  z optymistycznymi deklaracjami. 

Należy pamiętać, że Kreml nie musi na razie zwracać zajętych terytoriów na warunkach innych niż swoje. 

Sankcje nałożone na Rosję przez państwa zachodu, choć tworzą koszt dla gospodarki, to są niedostateczne. Ambiwalentna postawa dużych krajów UE  tj. Niemcy, które zaangażowały się w projekty gazowe z FR nie sprzyja  dyscyplinowaniu rządu FR.  

Dla  Kremla okupacja ziem ukraińskich jest narzędziem dla realizacji długofalowych celów politycznych tj,  przeszkodzenie państwu ukraińskiemu w  integracji  gospodarczej i politycznej  z krajami UE a także członkostwu w NATO. 

 Państwa UE niechętnie podejmują decyzje o akcesji w kontekście występowania czynników niestabilności.

Okupowany Donbas  stał się dla FR  wygodnym narzędziem blokującym  proces  euroatlantyckiej  integracji Ukrainy i przystąpienia jej do UE. 

Aktualnie rządzący FR reżim kierujący się XIX w paradygmatem rosyjskiego państwa imperialnego doskonale sobie zdaje sprawę, że Ukraina w NATO, w UE to koniec marzeń o narzuceniu swojej zwierzchności Ukrainie.

To także koniec marzeń o powrocie do Europy Środkowej w charakterze hegemona.

W cieniu Donbasu i Krymu. 

Służby FR poprzez  sieć zaprzyjaźnionych dziennikarzy, publicystów, polityków  prowadzą na dużą skalę działalność propagandowo informacyjną nakierowaną na próbę dyskredytacji   Ukrainy  w oczach  społeczeństw  państw UE i NATO. 

Starają  się także destabilizować jej sytuację wewnętrzną, tworzyć koszt dla państwa ukraińskiego, a przez swoich licznych agentów wpływu blokować reformy wzmacniające kraj, zwiększające zaufanie społeczeństwa ukraińskiego do instytucji publicznych. 

Stąd wsparcie dla oligarchów korumpujących  organa państwa i  wymiar sprawiedliwości. Wszelkie porażki państwa ukraińskiego są skwapliwie wykorzystywane w propagandowych narracjach skierowanych na zachodni  rynek informacyjny.

Bardzo ważna jest zatem aktywność  informacyjna w krajach UE,  NATO  przedstawiająca prawdę nie tylko ze strony  rządu ukraińskiego, ale także organizacji pozarządowych, rozwój  tzw.  dyplomacji obywatelskiej. 

Trzeba wykorzystywać wszystkie możliwe zasoby by nie udało się FR narzucić międzynarodowej opinii publicznej ( w tym i polskiej)   swojej  propagandowej narracji. 

Prezentowane raporty to polski wkład wspierający Ukrainę w jej walce o lepszą przyszłość bez wojny, o uwolnienie ofiar wojny i ukaranie przestępców terroryzujących część ukraińskiego terytorium.  

Niestety, wobec postawy rządu FR działania podejmowane na rzecz uwolnienia porwanych i przetrzymywanych przez organizacje terrorystyczne obywateli ukraińskich z natury rzeczy mają ograniczoną skuteczność, choć doświadczenie na przykład Izraela, wskazuje,  że asertywna postawa może zmniejszyć motywację grup terrorystycznych i ich mocodawców do aktywizowania  działań wymierzonych w państwo ukraińskie.

 Izrael, prócz prowadzenia zakulisowych negocjacji potrafi za każdego porwanego swojego obywatela pojmać członków grup terrorystycznych, za każdego przetrzymywanego swojego obywatela posadzić do aresztu  członka grupy terrorystycznej,  za  śmierć swoich żołnierzy ukarać śmiercią  dowódców   organizacji terrorystycznych.

W ocenie działań rządu ukraińskiego opinia publiczna musi być świadoma, że to nie rząd ukraiński wywołał wojnę, nie rząd ukraiński jest odpowiedzialny za to nieszczęście które trwa na terytoriach okupowanych i to nie w rękach ukraińskich jest klucz tej tragedii.

Kompromis z wrogiem ma swoją cenę. Niestety państwo ukraińskie podejmując różne działania na rzecz uwolnienia przetrzymywanych pewnych granic przekroczyć nie może nawet w imię ratowania życia przetrzymywanych zakładników.

Patrząc realistycznie na międzynarodowe otoczenie Ukrainy, państwo i społeczeństwo muszą się  przygotować na długi proces odzyskiwania swoich terytoriów. 

Trzeba uzbroić się  w cierpliwość i działać systemowo, mieć strategię w długim horyzoncie czasu. Sukces choć trudny, jest jednak możliwy. 

Polskie doświadczenia

Polacy  wiedzą  co to znaczy  długotrwała walka z okupantami. 

Po upadku I Rzeczypospolitej zmagania  o utworzenie swojego państwa  trwały  123 lata.Tylko niewielka część tego czasu zajęła  walka zbrojna, Gro czasu to było budowanie bazy gospodarczej, struktur organizacyjnych,  przeciwdziałanie propagandzie   państw zaborczych, docieranie także do tych, którzy  z różnych przyczyn współpracowali z rządami zaborczymi.

Przyszedł jednak czas kiedy ta praca przyniosła owoce.  

„Wojna”  o niepodległość z zaborcami nazwana  została nie bez racji, przez polskiego dziennikarza i publicystę Stefana Bratkowskiego “Najdłuższą wojną Europy”.

 Niestety, rok 1945 przyniósł zainstalowanie na bagnetach Armii Czerwonej systemu komunistycznego, który poczynił olbrzymie spustoszenia w tkance społecznej jak i przyczynił się do deformacji procesów gospodarczych i głębokiego kryzysu w  latach  80 tych XX w. 

Warto tu zwrócić uwagę na polskie doświadczenia lat 90 tych, kiedy to już wolna  Polska borykała się problemem  transformacji ustrojowej. z brakiem rodzimych kapitałów, dekapitalizacją i fatalnym zarządzaniem przedsiębiorstwami wytwórczymi, korupcją. Widoczne było niedopasowanie oferty produkcyjnej przedsiębiorstw  z potrzebami tak rynku wewnętrznego jak i rynków międzynarodowych.

 Kadry managerskie uczone w czasach realnego socjalizmu stanęły przed perspektywą odcięcia od rynków wschodnich a nie miały  umiejętności operowania na rynkach zachodnich. Patologie gospodarki okresu transformacji  wzmacniał niewydolny wymiar sprawiedliwości i zdemoralizowany aparat ścigania.. 

W Polsce  po paru latach kryzysu, masowych bankructw przedsiębiorstw państwowych  gospodarka stabilizowałą się stopniowo.

Przyczyniło się zbudowanie prostego  systemu  danin publicznych, zredukowanie liczby licencji pozwoleń i zgód na prowadzenie biznesu,  zagwarantowanie nienaruszalności własności prywatnej,  uchwalenie przepisów ( w Polsce znanych jako tzw konstytucji  dla biznesu)  w myśl filozofii co nie zabronione to dozwolone. Istotnym czynnikiem wpływającym na wzrost gospodarki było otwarcie się na inwestycje zagraniczne. 

W obszarze funkcjonowania instytucji państwa budowano  algorytmy  pracy urzędników ograniczające  dowolność decyzji administracyjnych.

 Niezwykle istotna była poprawa  jakości wymiaru sprawiedliwości,  zbudowanie zaufania społejbcznego dla instytucji państwa. Najtrudniejszy, element, w Polsce do tej pory nie zrealizowanym była reforma sądownictwa.

Trzeba przyznać, że choć w wielu obszarach Polska osiągnęła sukcesy i można uznać, że społeczeństwo polskie odbudowało i ustabilizowało własne państwo, to nawet dziś Polska nie jest jeszcze w pełni ukończonym projektem.

Skutki okupacji totalitarnych reżimów nazistowskich Niemiec i i trwającego kilkadziesiąt lat komunizmu   przyniesionego na bagnetach Armii Czerwonej utrzymują się po dziś dzień.

Ukraina czy rzeczywiście skazana na upadek? 

Kraj funkcjonujący w warunkach zagrożenia nie musi być skazany na biedę i zacofanie cywilizacyjne.Przykładem krajów które osiągnęły sukces w warunkach presji militarnej i gospodarczej ze strony agresywnych sąsiadów: 

Korea Południowa, Izrael, Tajwan.  

Warunkiem utrzymania niepodległości i odzyskania utraconych na rzecz Rosji terytoriów jest rozwój gospodarczy. Wzrost zamożności społeczeństwa  zwiększy koszty okupacji Donbasu i Krymu. 

Społeczeństwa okupowanych terytoriów będą wymagać od rządów FR więcej.

Wzrośnie także zainteresowanie lokalnych społeczeństw reintegracją okupowanych terytoriów z Ukrainą.

 Można postawić tezę, że sukces Ukrainy zwiększa prawdopodobieństwo wybuchu społecznego w Rosji. 

Społeczeństwo Rosji nie porównuje swojego poziomu życia do poziomu życia państw zachodnich, bo ten uznaje za trwale wyższy, ale do innych krajów tzw przestrzeni po sowieckiej. Sukces  Ukrainy przedstawianej w  Rosji jako  państwo upadłe z biedniejszym niż rosyjskie  społeczeństwem  mógłby wywołać frustrację Rosjan.

 W konsekwencji, w przypadku zaistnienia sprzyjającej sytuacji międzynarodowej ( np kolejny kryzys gospodarczy i społeczny w Rosji) mogłoby dojść do pokojowej reintegracji okupowanych terytoriów.

 Trzeba tu zaznaczyć,  iż tylko silna  ekonomicznIe Ukraina z nadwyżkami kapitałów będzie w stanie szybko poradzić sobie z kosztami  reintegracji. 

Bogate Niemcy do dziś borykają  się z nierównościami w rozwoju gospodarczym między wschodnimi  i zachodnimi Niemcami, mimo inwestycji miliardów euro we wschodnie landy.

Jednak należy uznać iż  integracja z politycznego punktu widzenia udała się. 

Zjednoczone Niemcy dobrze funkcjonują jako państwo mimo utrzymujących się różnic. 

Czy jest uniwersalny przepis na sukces gospodarczy?

Wydaje się, że nie. Każde państwo, każde społeczeństwo musi wypracować swoją receptę na sukces. Inną drogą szła Korea Południowa, inną Taiwan a jeszcze inną Izrael.

Można się jednak pokusić o zdefinie warunków które przybliżą do tego celu.

Na sukces kraju funkcjonującego w niekorzystnych warunkach międzynarodowych wpływają  czynniki endogeniczne takie  jak na przykład przemyślane Inwestycje pro obronne.

Niosą one  szansę  dla podniesienia kultury technicznej w całej gospodarce.

Ważne jest stworzenie przyjaznego dla biznesu ekosystemu.  

Ukraina  jako miejsce dla lokowania  inwestycji musi być krajem szczególnie  przyjaznym  by zniwelować skutki dodatkowych ryzyk związanych z aktywnością militarną FR i jej działań destabilizujących stabilność polityczną  kraju. 

Do doświadczeń zagranicznych Ukraina powinna jednak podchodzić krytycznie. Przyjąć to co przydatne, omijając to co się nie sprawdziło, było błędem i wzbogacając o swoje autorskie rozwiązania lepiej przystosowane do ukraińskiej specyfiki. 

Ukraina powinna wyzyskać czynniki egzogeniczne, zwiększając swoją aktywność międzynarodową .

 Wektor pomajdanowej polityki   ustawiony został we właściwym kierunku. Widoczne jest zaangażowanie kolejnych ukraińskich rządów w inicjatywy integracji europejskiej, transatlantyckiej, inicjatywę Trójmorza. 

Niedostateczny jest  jednak udzIał (niekoniecznie  z winy Ukrainy ) w międzynarodowych  projektach  budujących infrastrukturę instytucji finansowych ( na przykład 3 Seas Found) o  kompetencjach umożliwiających angażowanie się w projekty  związanych  z rozwojem  infrastruktury drogowej, kolejowej, teleinformatycznej, elektroenergetycznej,rurociągowej zwłaszcza tej łączącej Ukrainę z krajami UE w tym z Polską

Na marginesie można wspomnieć  o wciąż czekającym na  dokończenie rurociągu przesyłającego ropę z terminalu w Odessie do Gdańska i udrożnieniu interkonektorów gazowych, połączeniu  systemów elektroenergetycznych Ukrainy z państwami europejskimi  ( na przykład uruchomienie przesyłu energii z Elektrowni atomowej w   Chmielnickim do Rzeszowa tzw. Linia elektroenergetyczna 750 kV Widełka – Chmielnicka ). 

Należy tu zaznaczyć iż wiele zaniechań  leży po stronie partnerów Ukrainy, którzy nie doceniają wagi włączania Ukrainy w europejskie projekty infrastrukturalne. 

Wnioski 

• Proces reintegracji okupowanych terytoriów Ukrainy może nie nastąpić szybko i jest powiązany z otoczeniem międzynarodowym w tym sytuacją wewnętrzną w FR.

• Prócz działań doraźnych należy budować strategie długofalowe nie zaniedbując reform poprawiających jakość zarządzania państwem, dostępności wysokiej jakości usług publicznych, polepszających  klimat inwestycyjny i  zwiększających  atrakcyjność Ukrainy jako miejsca do inwestowania, pracy i życia.

• Przykład rozpadu  ZSRR i procesu zjednoczeniowego Niemiec wskazuje iż pojawienie się niestabilności  politycznej i gospodarczej na wschodzie może doprowadzić do pojawienia się okna możliwości  a przygotowanie organizacyjne, posiadanie zakumulowanych środków finansowych  jest kluczem  do udanej integracji gospodarczej i społecznej zjednoczonych terytoriów.

• Problem społeczny, krzywda ludzi porwanych, przetrzymywanych, ból rodzin może być doraźnie rozwiązywany z wykorzystaniem różnych narzędzi, dyplomatycznych, a także poprzez działania służb specjalnych. 

Ukraina dziś nie tylko walczy o zwrot zabranych terytoriów, ale o trwałość państwa.

Jakże aktualna jest myśl wypowiedziana kilkadziesiąt lat temu w kontekście polskiej walki o niepodległość.: 

„Polacy chcą niepodległości, lecz pragnęliby, aby ta niepodległość kosztowała dwa grosze i dwie krople krwi. A niepodległość jest dobrem nie tylko cennym, ale bardzo kosztownym”.

Józef Piłsudski 

Niestety dziś Ukraina jak Polska przed laty daje daninę krwi. 

Oby kiedyś przyszłe pokolenia doceniły poświęcenie tych wszystkich współczesnych. ukraińskich bohaterów.

Autor: Kazimierz Grabowski