Zatrzymanie spadkowych tendencji

Tegoroczne badanie CBOS wykazuje zatrzymanie spadkowych tendencji, które można było zaobserwować w 2022 roku w przypadku większości praktyk związanych z Wielkim Postem i Wielkanocą, jednak religijne praktyki, takie jak spowiedź wielkanocna czy udział w kościelnych obchodach Triduum Paschalnego, są praktykowane przez połowę lub mniej Polaków. Niemniej jednak, w znaczącej większości rodzin wciąż praktykuje się tradycję święcenia pokarmów w Wielką Sobotę i dzielenia się nimi z bliskimi przy świątecznym stole. Wydaje się zatem, że zwyczaje wielkanocne w niektórych domach są kontynuowane niezależnie od stopnia religijności domowników, a Polacy utrzymują te tradycje mimo coraz mniejszego zaangażowania w praktyki religijne. 

Rodzinne święta

Według badania CBOS, dla dwóch trzecich Polaków Wielkanoc to przede wszystkim święta rodzinne (65%). W drugiej kolejności, są one postrzegane jako miła tradycja (41%), a niemal równie często jako przeżycie religijne (39%). Rzadziej ankietowani deklarują, że jest to dla nich przerwa w pracy, czas wypoczynku (15%), lub okazja do spotkań z przyjaciółmi (10%). Pozostałe wymienione w pytaniu możliwości wskazały niewielkie grupy badanych. 

W porównaniu z poprzednim badaniem z 2022 roku, zaobserwowano spadek odsetka osób, które wskazywały, że Wielkanoc to głównie święto rodzinne (o 3 punkty procentowe), oraz przeżycie religijne (o 5 punktów). Jednocześnie zwiększył się udział respondentów, dla których święta wielkanocne stanowią miłą tradycję (o 3 punkty procentowe), oraz okazję do spotkań z przyjaciółmi (o 2 punkty). 

Kultywowanie tradycji

Niemal trzy czwarte dorosłych mieszkańców Polski przestrzega postu w Wielki Piątek (72%), a ponad połowa podchodzi do spowiedzi wielkanocnej (53%), co odpowiada poziomowi zanotowanemu dwa lata temu. Odsetek osób, które przyznają się do posypywania głowy popiołem w Środę Popielcową, zmniejszył się o 5 punktów procentowych, jednak wciąż niemal co druga osoba (49%) rozpoczyna Wielki Post w ten sposób. Również tyle samo co w 2022 roku osób bierze udział w uroczystościach Triduum Paschalnego (w Wielki Czwartek, Piątek lub Sobotę) – 48%. Praktycznie nie zmienił się również odsetek badanych, którzy uczestniczą w nabożeństwie drogi krzyżowej lub gorzkiego żalu, które praktukują ponad dwie piąte dorosłych Polaków (42%). Podobnie często respondenci uczestniczą w rekolekcjach wielkopostnych (41%). W związku z tym, podczas gdy w latach 2020-2022 odnotowano znaczny spadek praktyk wielkopostnych i wielkanocnych o charakterze religijnym wśród Polaków, w ostatnich dwóch latach zmiany te są niewielkie, a w niektórych przypadkach nawet nie występują. 

Kto praktykuje?

Według badań CBOS, to kobiety częściej niż mężczyźni uczestniczą osobiście w praktykach wielkopostnych i wielkanocnych. Z wiekiem coraz więcej osób decyduje się na praktyki związane z Wielkim Postem i Wielkanocą. Co ciekawe, 27% ankietowanych deklarujących, że w ogóle nie chodzą do kościoła, zachowuje post w Wielki Piątek. Z kolei im większe miasto, tym mniejszy udział mieszkańców w tych zwyczajach. Osoby o wykształceniu podstawowym i zawodowym częściej kontynuują te tradycje niż osoby z wykształceniem wyższym. Wśród kadry zarządzającej, specjalistów, pracowników biurowych oraz uczniów i studentów odnotowuje się najniższe odsetki praktyk wielkopostnych i wielkanocnych. Natomiast rolnicy, pracownicy niewykwalifikowani i emeryci częściej niż inni deklarują przestrzeganie tych zwyczajów. Osoby o najwyższych dochodach na osobę w gospodarstwie domowym rzadziej angażują się w tradycje wielkopostne. 

Rodzinne zwyczaje stabilnie

W praktykowaniu świątecznych tradycji w rodzinach Polaków obserwuje się wysoki stopień powszechności i stabilności. Niemal dziewięć na dziesięć osób dzieli się z bliskimi święconym jajkiem (89%), podobny odsetek wskazuje, że w ich rodzinach tradycyjnie święci się pokarm w Wielką Sobotę (86%). Ponad cztery piąte badanych (81%) praktykuje również zwyczaj wysyłania życzeń świątecznych. Warto zauważyć, że w tym roku po raz pierwszy zapytano o ten zwyczaj ogólnie, a odsetek osób praktykujących jest taki sam jak w 2022 roku, kiedy pytanie dotyczyło „wysyłania życzeń za pośrednictwem SMS-ów lub internetu”. 

Wykształcenie i wielkość miejsca zamieszkania ankietowanych mają mniejszy wpływ na badane tradycje rodzinne w porównaniu do wcześniej omawianych zwyczajów praktykowanych indywidualnie. Może to wynikać z faktu, że te ostatnie mają silniejszy charakter religijny. 

Nawet wśród osób, które uczestniczą w praktykach religijnych tylko kilka razy w roku, odsetek tych, którzy praktykują zwyczaje rodzinne związane ze świętami, takie jak święcenie pokarmów i dzielenie się święconym jajkiem, wynosi 93% lub więcej. Wyniki te nieznacznie różnią się od odsetków wśród osób, które częściej uczestniczą w praktykach religijnych. Innymi słowy, nawet osoby, które rzadziej uczęszczają do kościoła, obchodzą Święta Wielkanocne w tradycyjny sposób: święcą pokarmy i dzielą się nimi przy świątecznym stole.

Tradycje nie tylko dla wierzących

Warto podkreślić, że wg badań CBOS ponad połowa osób, które w ogóle nie uczestniczą w mszy, nabożeństwach ani spotkaniach religijnych, nadal praktykuje tradycje rodzinne związane ze świętami. Wśród tych tradycji wymienić można malowanie pisanek, święcenie pokarmów w Wielką Sobotę, dzielenie się święconym jajkiem, obchodzenie śmigusa-dyngusa oraz wysyłanie życzeń świątecznych. Tylko 9% osób w tej grupie nie wskazało angażowania się w żadną z tych tradycji. 

CBOS, ar