Realizacji przepisów o minimalnej stawce godzinowej była tematem konferencji w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z udziałem minister rodziny Elżbiety Rafalskiej, wiceministra Stanisława Szweda, prezes ZUS prof. Gertrudy Uścińskej i Głównego Inspektora Pracy Romana Giedrojća. Wstystkie te instytucje postanowiły współpracować w walce z nieuczciwymi przedsiębiorcami, nie stosującymi obowiązujących od 1 stycznia br. przepisów o minimalnej stawce godzinowej.

Stawka 12 zł plus od umów cywilno-prawnych, bo takie faktycznie jest to rozwiązanie, została przyjęta przez partnerów społecznych w Radzie Dialogu Społecznego. Wynikało to inicjatywy NSZZ „Solidarność” i zostało wypracowane w zespole ds. budżetu, wynagrodzeń i świadczeń socjalnych, kierowanym przez członka Prezydium KK Henryka Nakoniecznego.

Kolejnym krokiem Solidarności, podjętym już po uchwaleniu przepisów o stawce godzinowej (13 zł na 2017 r. wynika z waloryzacji, która będzie stosowana także w kolejnych latach), jest akcja „13 zł i nie kombinuj”. Razem z Państwową Inspekcją Pracy, związek monitoruje sytuacj. Zbiera informacje o nie przestrzeganiu minimalnej stawki godzinowej, anonimowo przekazuje je Inspekcji.

Jak mówiła na konferencji wiceminister Elżbieta Rafalska, „na to rozwiązanie czekało bardzo wielu najniżej wynagradzanych pracowników i ich rodziny”.

„Chcemy zlikwidować patologie, które funkcjonowały niemalże w całych branżach" – dodała.

Podkreśliła, że w ustawie zagwarantowano pracownikom szczególną ochronę polegającą na zakazie zrzekania się minimalnej stawki godzinowej, obowiązku jej regularnego wypłacania w formie pieniężnej.

Mimo to, pojawiają się przypadki łamania prawa, co w opinii minister, jest też „formą nieuczciwej konkurencji wobec tych przedsiębiorców, którzy je stosują”.

„Wszystkie sygnały, dotyczące nieprawidłowości przy stosowaniu minimalnej stawki godzinowej, docierające do MRPiPS, są niezwłocznie kierowane do Głównego Inspektora Pracy” - powiedziała Rafalska.

Dodała, że resort pracy, ZUS i PIP wydadzą informator dotyczący minimalnej stawki godzinowej, przeznaczony dla pracodawców i pracowników.

Minister wystąpiła również do wszystkich resortów z pytaniem, czy w przypadku umów cywilno-prawnych zawsze stosują minimalną stawkę godzinową. Zapewniła przy tym, że w ministerstwie rodziny wszyscy są zatrudnieni na umowy o pracę.

Problem umów cywilno-prawnych to szczególna bolączka polskiego rynku pracy ostatnich lat. Obecnie, pracuje w ten sposób ok. 1,3 mln osób. Wielu z nich do takiego zatrudnienia zmusiła sytuacja życiowa, część straciła umowy o pracę, gdyż pracodawcy chcieli obniżyć koszty swojej działalności. Przykrywką dla takich działań była mocno promowana tzw. elastyczność rynku pracy. To właśnie jej, m.in. w czerwcu 2013 r. przeciwstawiły się związki zawodowe, na czele z Solidarnością, zawieszając swoje prace w ówczesnej Trójstronnej Komisji.

Gdy powstał dobry klimat dla ograniczania tzw. śmieciowego zatrudnienia, minimalna stawka godzinowa stała się jednym z pierwszych celów zmian rozwiązań prawnych w tym obszarze.

Jak zaznaczył na wspomnianej konferencji wiceminister rodziny Stanisław Szwed, jeżeli podejmowane obecnie przez resort, PIP, ZUS, a także Solidarność, działania nie przyniosą efektu, możliwe będzie wprowadzenie dodatkowych regulacji, dotyczących np. ewidencjonowania czasu pracy. Inna możliwość to ograniczenie katalogu umów o dzieło, na które często są bezpodstawnie zamieniane umowy o pracę.

Zmasowane kontrole poświęcone przestrzeganiu przepisów, związanych z minimalną stawka godzinową zapowiedział Główny Inspektor Pracy Roman Giedrojć. Poinformował, że PIP otrzymała dotąd ponad 220 skarg od zleceniobiorców, którym nie jest wypłacana minimalna stawka godzinowa oraz 300 sygnałów z NSZZ "Solidarność". Do końca marca zamierza przeprowadzić blisko 900 kontroli. a w całym 2017 r. ma ich być ponad 20 tys.

Z dotychczasowych wynika, że 80 proc. przedsiębiorców właściwie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Były one prowadzone od lutego, głównie w branżach: budownictwo, ochrona, gastronomia, usługi sprzątania, hotelarstwo.

„Musimy jednak zlikwidować ten pozostały margines” – powiedział na konferencji w resorcie rodziny Roman Giedrojć.

Jak zaznaczył, pierwsza kontrola, zwłaszcza ta przeprowadzana w mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach, ma charakter instruktażowy. Nie kończy się karą, lecz pouczeniem. Jednak firma jest monitorowana. Inspektorzy wracają po miesiącu i ponownie sprawdzają czy stosuje przepisy o minimalnej stawce godzinowej. Jeśli ponownie stwierdzą nieprawidłowości, mogą nałożyć mandat w wysokości od 1 do 2 tys. zł lub skierować sprawę do sądu. Wtedy kara może już wynieść do 30 tys. zł.

„Tak postępujemy w przypadku przedsiębiorców świadomie łamiących prawo i wykorzystujących pracowników” – podkreślił Roman Giedrojć.

Dla małych firm, kara 30 tys. zł to istotne obciążenie. W wypadku dużych już tak nie jest. Jak wielokrotnie podkreślał Główny Inspektor Pracy, dobrym rozwiązaniem byłoby różnicowanie kar w zależności od liczby zatrudnionych pracowników. Na razie jednak takie rozwiązanie nie obowiązuje.

Przestrzeganie minimalnej stawki godzinowej ma również znaczenie dla ubezpieczeń społecznych. Na konferencji w MRPiPS zwracała na to uwagę prezes ZUS, prof. Gertruda Uścińska. Przekłada się to na wpływy do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w przyszłości na wyższe emerytury osób zatrudnionych na umowy cywilno-prawne.

„W efekcie wprowadzonych w ubiegłym roku zmian w prawie pracy, wpływy do FUS były o 877 mln zł, czyli o 28,3 proc. wyższe, niż w roku 2015” – powiedział prof. Uścińska.

Dodała, że porównując grudzień 2016 r. ze styczniem 2017 r., kiedy już obowiązywały przepisy o minimalnej stawce godzinowej, wpływy te były większe o ok. 63 mln zł.

Prezes ZUS zwróciła również uwagę, że należy uświadamiać społeczeństwo co do skutków zaniżania składek na ubezpieczenie społeczne. Chodzi nie tylko o, mniej lub bardziej odległe emerytury, ale także chociażby o zasiłki na wypadek choroby czy macierzyństwa.

Anna Grabowska